• Нүүр хуудас
  • /
  • Аймаг, нийслэлийн хамгаалалтанд байх түүх, соёлын дурсгал

Аймаг, нийслэлийн хамгаалалтанд байх түүх, соёлын дурсгал

Монгол улсын “Соёлын өвийг хамгаалах тухай хууль”-ийн  17.3.-т “Түүх соёлын үл хөдлөх дурсгалт зүйлийн эрх зүйн хамгаалалтыг улсын, орон нутгийн, байгууллагын гэж ангилна. Улс, орон нутгийн хамгаалалтад байх  “Түү соёлын үл хөдлөх дурсгалт зүйлийн жагсаалтыг соёл, шинжлэх ухааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагын саналыг үндэслэн Засгийн газар тогтооно” хэмээн заасан  байдаг.

Монгол улсын Засгийн газрын 2008 оны 175 дугаар тогтоолоор шинэчлэн батлагдсан уг жагсаалтад 175 дурсгалыг улсын хамгаалалтад, 275 дурсгалыг аймгийн хамгаалалтад авахаар оруулсан байна.

1. Архангай аймаг

Аймгийн хамгаалалтад байх түүх, соёлын дурсгал

1. Батцэнгэл сумын төвд орших Луу гүний хүрээний дуганууд

2. Батцэнгэл сумын Шивэртийн аманд орших буган чулуун хөшөө, дөрвөлжин булшнууд

3. Ихтамир сумын Баянцагаан хэмээх газар орших буган чулуун хөшөөд

4. Өгийнуур сумын нутагт орших Өгийнуурын балгас

5. Өлзийт сумын төвд орших Бишрэлт гүний хүрээний дуганууд

6. Өлзийт сумын Хөшөөтийн дэнж гэдэг газар орших буган чулуун хөшөө

7. Өлзийт сумын Бадагт хэмээх газар орших Олзотын балгас

8. Өлзийт сумын Бадагт хэмээх газар орших Хөх чулууны хярын хадны зураг

9. Өндөр-Улаан сумын Хануй голын хөндийн хиргисүүр, буган чулуун хөшөө бүхий 

цогцолбор дурсгал

10. Өндөр-Улаан сумын Чулуут голын бэлчирт орших буган чулуун хөшөө

11. Тариат сумын Хөдөө нуурын хойд тал Дадаг хэмээх газар орших хүн чулуун хөшөө

12. Хайрхан сумын Маймаа толгой хэмээх газар орших Хүннүгийн үеийн булш

13. Хайрхан сумын Гүнжийн аманд орших буган чулуун хөшөө

14. Хайрхан сумын Уртын аманд орших буган чулуун хөшөө

15. Хайрхан сумын Эмээл толгойн хүн чулуун хөшөө

16. Хашаат сумын Их номгоны Хиргист хоолойн хүн чулуун хөшөө

17. Хашаат сумын Бага Номгоны хөндийн зүүн урд бэлд орших хүн чулуун хөшөөнүүд

18. Хашаат сумын Их Номгон хэмээх газар орших хадны зураг, бичиг

19. Хашаат сумын Урд сэртэн хэмээх газар орших хадны зураг

20. Хотонт сумын төвд орших хүн чулуун хөшөө, буган чулуун хөшөө бүхий чулуун 

дурсгалууд

21. Эрдэнэбулган сумын төвд орших Дамдин хувилгааны дуган

22. Эрдэнэбулган сумын Булган уулын бурханы зосон зураг

23. Эрдэнэмандал сумын Их нуурын хойд биед орших Орхон бичээст хашлага чулуу, 

хүнчулуун хөшөөд

24. Эрдэнэмандал сумын Их Жаргалантын буган чулуун хөшөө, булш, хиргисүүр бүхий 

цогцолбор дурсгал

2. Баян-Өлгий аймаг

Аймгийн хамгаалалтад байх түүх, соёлын дурсгал

1. Алтай сумын Тошингийн аманд орших хиргисүүрүүд

2. Алтай сумын төвд орших 4 ширхэг хүн чулуун хөшөө

3. Алтай сумын Хаан ширээ хэмээх газар орших хун чулуун хөшөө, хадны зураг, руни 

бичгийн дурсгал

4. Алтанцөгц сумын Алаг үзүүр хэмээх газар орших 6 ширхэг хүн чулуун хөшөө

5. Баяннуур сумын Хайртын голын Улаан Хөшөөт хэмээх газар орших хүн чулуун хөшөө

6. Баяннуур сумын Олоннуурын Алагтолгой хэмээх газар орших хүн чулуун хөшөө

7. Дэлүүн сумын Ганц модны голын буган чулуун хөшөөд

8. Ногооннуур сумын Ховд голын хөндий дэх хиргисүүрүүд

9. Сагсай сумын Битүү хэмээх газар орших хүн чулуун хөшөө

10. Улаанхус сумын Согоогийн голын 5 ширхэг хүн чулуун хөшөө

11. Улаанхус сумын Ганц модны бүлэг хэмээх газар орших Түрэгийн үеийн дурсгал

12. Цэнгэл сумын Мянган хонхор хэмээх газар орших буган чулуун хөшөө

13. Цэнгэл сумын Хадан сэрвэл уулын буган чулуун хөшөө, хиргисүүр

3. Баянхонгор аймаг

Аймгийн хамгаалалтад байх түүх, соёлын дурсгал

1. Баян-Овоо сумын Дуурсахын хөндийд орших эртний булш, хиргисүүрүүд

2. Баян-Өндөр сумын Чихэн ууланд орших Чихэнгийн агуй

3. Жинст сумын Ногоон цавын палеонтологийн дурсгалт газар

4. 3аг сумын Загийн голын баруун талд орших Бумбатын амны хүн чулуун хөшөөд

5. 3аг сумын Алмаст хавцал хэмээх газар орших суварга

6. Заг сумын Ар сайр хэмээх газар орших хиргисүүрүүд

7. 3аг сумын Хэргэстэйн аманд орших буган чулуун хөшөө

8. Өлзийт сумын нутагт орших Түйн балгас

9. Эрдэнэцогт сумын төвд орших Хачин ламын сүм

10. Эрдэнэцогт сумын Тамчийн Их цагааны аманд орших буган чулуун хөшөө

4. Булган аймаг

Аймгийн хамгаалалтад байх түүх, соёлын дурсгал

1. Баян-Агт сумын Халтар гэдэг газар орших буган чулуун хөшөөд

2. Бугат сумын Хужиртын голын хөндийд орших Бичигтийн хадны зураг

3. Булган сумын Майдарын голын хөндийд орших Цагаан суварга

4. Булган сумын Зүүн түрүү гэдэг газар орших хүн чулуун хөшөө

5. Булган сумын төвд орших Диваажингийн сүмийн туурь

6. Бүрэгхангай сумын Бичигтийн хадны хошуунд орших хадны бичиг

7. Гурванбулаг сумын Авзага хайрхан ууланд орших хадны зураг

8. Гурванбулаг сумын Гурвалжин уулын түрэг бичээс

9. Дашинчилэн сумын Лах уул, Арслант гэдэг газар орших хадны зураг

10. Дашинчилэн сумын Бүдүүний нурууны Хангидай гэдэг газар орших хадны зураг

11. Могод сумын Цахиуртай гэдэг газар орших буган чулуун хөшөө

12. Могод сумын Улаан хаалга гэдэг газар орших хадны зураг

13. Орхон сумын Сээрийн адаг гэдэг газар орших 7 ширхэг буган чулуун хөшөө

14. Рашаант сумын Хөгнө хан ууланд орших Хөгнө ханы их, бага хийдийн туурь

15. Сайхан сумын Нарийн хүрмийн Хөшөөн дэвсэг гэдэг газар орших хүн чулуун хөшөө

16. Сайхан сумын Их Хүрэмтийн Асган дэвсэг гэдэг газар орших буган чулуун хөшөө

17. Сайхан сумын Нарийн Хүрэмт гэдэг газар орших хадны бичээс

18. Тэшиг сумын хуучин төвд орших буган чулуун хөшөө

19. Хишиг-Өндөр сумын төвийн хойд талд орших буган чулуун хөшөө

20. Хишиг-Өндөр сумын Ар ханан гэдэг газар орших түрэг бичээс

21. Хишиг-Өндөр сумын Нарийн төлбөрийн Бичигт бэржин гэдэг газар орших хадны бичээс

22. Хутаг-Өндөр сумын Нарийн төлбөрийн адаг гэдэг газар орших буган чулуу хөшөө

23. Хутаг-Өндөр сумын Гуртын гүүр, Усны арал гэдэг газар орших хүн чулуун хөшөө

24. Хутаг-Өндөр сумын Бичигтийн үзүүр гэдэг газар орших хадны зураг

25. Хутаг-Өндөр сумын Эгийн голын хөндий дэх олон үеийн цогцолбор дурсгал

5. Говь-Алтай аймаг

Аймгийн хамгаалалтад байх түүх, соёлын дурсгал

1. Алтай сумын Их Огтрого гэдэг газар орших 2 ширхэг чулуун хөшөө

2. Баян-Уул сумын Их номгон гэдэг газар орших хадны зураг

3. Баян-Уул сумын Бичигтийн аманд орших хөшөө чулуу бүхий дөрвөлжин булш

4. Баян-Уул сумын Бага бэрх, Доогийн бууц гэдэг газар орших хадны зураг

5. Баян-Уул сумын Доогийн ханангийн бууц гэдэг газар орших хадны зураг

6. Бигэр сумын Морин толгой гэдэг газар орших хадны зураг, дөрвөлжин булш

7. Бугат сумын Тамчийн бэлчир гэдэг газар орших хүн ба буган чулуун хөшөө 

бүхий 3 ширхэг булш

8. Бугат сумын Дүүргийн ам гэдэг газар орших буган чулуун хөшөө

9. Бугат сумын Бургасын гүрээ гэдэг газар орших буган чулуун хөшөө бүхий хиргисүүр, 

дөрвөлжин булш

10. Бугат сумын Хөшөөтийн эх гэдэг газар орших буган чулуун хөшөө

11. Жаргалант сумын Улаан хайрхан гэдэг газар орших хадны зураг, бичээс

12. Тайшир сумын нутагт орших Наробанчин хийдийн туурь

13. Тайшир сумын Өвөр цагаан толгой гэдэг газар орших гэрэлт хөшөө

14. Тонхил сумын Хөшөөт бэлчир гэдэг газар орших буган чулуун хөшөө

15. Тонхил сумын Хяр хараач гэдэг газар орших хөшөө чулуу бүхий булшнууд

16. Тонхил сумын Бага ус гэдэг газар орших хүн ба буган чулуун хөшөө бүхий 3 ширхэг булш

17. Тонхил сумын Могойн голын хөндийд орших Хүрлийн үеийн чулуун хөшөөд

18. Тонхил сумын Тамчийн талд орших буган чулуун хөшөө

19. Тонхил сумын Хужирын голын хөндийн Хөх дөнгө гэдэг газар орших хүн чулуун хөшөө, 

дөрвөлжин булш бүхий цогцолбор дурсгал

20. Тонхил сумын Зүйлийн Огтрого гэдэг газар орших хүн чулуун хөшөө

21. Хөхморьт сумын Бургасын дэнж гэдэг газар орших хөшөө чулуу бүхий дөрвөлжин булш

22. Хөхморьт сумын Замын гозгор гэдэг газар орших хөшөө чулуу, дөрвөлжин булш

23. Цогт сумын Найтааст гэдэг газар орших хадны зураг

24. Чандмань сумын Шаахар толгойн хадны зураг

25. Чандмань сумын төвийн орчимд орших чулуун хөшөөдтэй дөрвөлжин  булш

26. Чандмань сумын Чандмань ууланд орших овоо ба бунхан

27. Эрдэнэ сумын Дэвэрхийн эх гэдэг газар орших хөшөө чулуу

28. Эрдэнэ сумын Нарийнголын хөндийд орших Нарангийн бичигт хөшөө чулуу

29. Эрдэнэ сумын Улаан толгой гэдэг газар орших хөшөө чулуу

6. Говь-сүмбэр аймаг

Аймгийн хамгаалалтад байх түүх, соёлын дурсгал

1. Сүмбэр сумын нутагт орших Чойрын хийдийн туурь

2. Сүмбэр сумын Зараагийн зүүн өвөрт орших хүн чулуун хөшөө, булш

7. Дархан-Уул аймаг

Аймгийн хамгаалалтад байх түүх, соёлын дурсгал

1. Орхон сумын Шарын голын хөндий Цагаан нуурын хойно орших хадны зосон зураг

2. Хонгор сумын Хонгор гэдэг газар орших хадны зураг, бичээс

8. Дорноговь аймаг

Аймгийн хамгаалалтад байх түүх, соёлын дурсгал

1. Зүүнбаян суманд орших Хонгил цав, Бурхантын палеонтологийн дурсгалт газар

2. Иххэт сумын Ар-Улаан гэдэг газар орших хүн чулуун хөшөө

3. Мандах сумын Хүрэл, Үнэгт гэдэг газарт орших ашигт малтмал олборлож байсан 

ором, зуух

4. Сайхандулаан сумын Хар хөтөл, Шинэ ус худгийн палеонтологийн дурсгалт газар

5. Улаанбадрах сумын Хоёр зааны палеонтологийн дурсгалт газар

6. Хөвсгөл сумын Баянгийн ширээ, Гуа тээгийн палеонтологийн дурсгалт газар

7. Хөвсгөл сумын нутагт орших Цувираагийн хийдийн туурь

8. Эрдэнэ сумын Дулааны говь гэдэг газар орших чулуун зэвсгийн үеийн суурин

9. Дорнод аймаг

Аймгийн хамгаалалтад байх түүх, соёлын дурсгал

1. Булган сумын нутагт орших Чингисийн хар тугийн сүмийн туурь

2. Гурванзагал, Дашбалбар, Баяндун, Баян-Уул сумдын нутагт оршин Чингисийн хэрмэн зам

3. Матадсумын Наран гэдэг газар орших хун чулуун хөшөө

4. Матад сумын Ловохын овоо гэдэг газар орших хүн чулуун хөшөө

5. Матад сумын Барчигар, Буян-Өндөр гэдэг газар орших хүн чулуу хөшөөд

6. Сүмбэр сумын Тамсагбулаг гэдэг газар орших Утай уул, сүмийн туурь

7. Сүмбэр сумын хуучин Тамсагбулаг сумын төвийн зүүн талд орших чулуун зэвсгийн 

үеийн суурин

8. Цагаан-Овоо сумын нутагт орших Зүүн дөрөө гэдэг газар орших эртний хотын туурь

10. Дундговь аймаг

Аймгийн хамгаалалтад байх түүх, соёлын дурсгал

1. Адаацаг сумын нутагт орших Зуутын хийдийн 2 ширхэг дуган

2. Баянжаргалан сумын Аргын хадны Саруулын бичигт хад хэмээх газар орших хадны бичээс

3. Баянжаргалан сумын Баянхошууны Эмээл толгойд орших хэрмийн үлдэгдэл

4. Говь-Угтаал сумын Их газрын чулууны ард орших хадны бичээс

5. Дэлгэрхангай сумын Онгийн голын эрэгт орших Хошуу хийдийн туурь

6. Дэлгэрхангай сумын Хархашаатын аманд орших хадны зураг

7. Дэлгэрцогт сумын Бага газар орших Хүннүгийн үеийн булшнууд

8. Дэлгэрцогт сумын Бага газрын чулууны өвөр бэл Их тахилгатын хадны зураг

9. Дэлгэрцогт сумын Сөдөтийн амны эхний хадны зураг

10. Луус сумын Улаан нуурын ард буй Хөшөөт хэмээх газар орших хөшөө чулуу

11. Өндөршил сумын Нартын хадны Мухарын булаг хэмээх газар орших чулуун зэвсгийн 

үеийн дархны газар

12. Сайхан-Овоо сумын Онгийн голын эрэгт орших Онгийн хийдийн туурь

13. Сайхан-Овоо сумын Онгийн голын эрэгт орших Шаазан хотын туурь

14. Хулд сумын Шарангадын нүхэн гэдэг газар орших монгол, төвд бичигтэй агуй

15. Цагаандэлгэр сумын Шар шороотын бууцны орчимд орших хөшөө чулуу

16. Эрдэнэдалай сумын Өргөн гэдэг газар орших “Суудал хад” гэдэг дөрвөлжин булш

11. Завхан аймаг

Аймгийн хамгаалалтад байх түүх, соёлын дурсгал

1. Дөрвөлжин сумын Баян-Айрагийн хадны зураг

2. Тэлмэн сумын Дунд шургахын амны эхэнд орших буган чулуун хөшөө, хиргисүүрийн 

цогцолбор дурсгал

3. Улиастай сумын төвд орших Сангийн хэрмийн туурь

4. Эрдэнэхайрхан сумын Хар нуурын зүүн тал Тээлийн хөндийд буй 2 ширхэг хүн чулуун 

хөшөө

5. Эрдэнэхайрхан сумын Бага хөлийн бууцны ард буй хадны зураг

 

12. Орхон аймаг

Аймгийн хамгаалалтад байх түүх, соёлын дурсгал

1. Жаргалант сумын Чингэлийн голын сав дагуух эртний булш хиргисүүрүүд

13. Өвөрхангай аймаг

Аймгийн хамгаалалтад байх түүх, соёлын дурсгал

1. Арвайхээр сумын төвд орших Буга согоотын хадны зураг

2. Баруунбаян-Улаан сумын Хүнхэрээ гэдэг газар орших Шаазан толгойн туурь

3. Баруунбаян-Улаан сумын Таримлын өвөлжөөний урд орших хүн чулуу хөшөө

4. Баруунбаян-Улаан сумын Өшгөгийн нуруунд орших Хярын бумбат, Барчин тээгийн 

хадны зургууд

5. Бат-Өлзийт сумын Тэмээн чулууны аманд орших буган чулуун хөшөө булшууд

6. Бат-Өлзийт сумын Өндөр хясаа гэдэг газар орших буган чулуун хөшөө

7. Бат-Өлзийт сумын Өвөр агуйт гэдэг газар орших хиргисүүр

8. Бат-Өлзийт сумын Ар агуйтын хөшөөн хонхорт орших хөшөө

9. Баян-Өндөр сумын Зүйлийн хөндийд орших Буурлын хүн чулуун хөшөө

10. Богд сумын Тэвш ууланд орших хадны зураг

11. Богд сумын нутагт орших Илжгэн чихт хааны хэрэм

12. Богд сумын Арц богд уулын зүүн үзүүр Мухар булаг гэдэг газар орших чулуун 

зэвсгийн суурин

13. Нарийнтээл сумын нутагт орших Ламын гэгээний суварга

14. Нарийнтээл сумын нутагг Арцат гэдэг газар орших эрдэмтэн Цэвэлваанчигдоржийн 

суварга

15. Уянга сумын Хадан хошуун гэдэг газар орших хүн чулуун хөшөө

16. Уянга сумын нутагт орших Мааньтын хөшөө

17. Хархорин сумын нутагт орших Шанхын хийдийн дуганууд

18. Хархорин сумын урд Мэлхий толгой дээр орших барилгын туурь, чулуун яст мэлхий

19. Хархорин сумын урд Мэлхий толгойн бэлд орших эрхтэн чулуун хөшөө

20. Хархорин сумын Бага хүрээ гэдэг газар орших дутуу хийсэн чулуун яст мэлхий

21. Хархорин сумын нутагт орших Их элстийн дэнжийн хөшөө

22. Хархорин сумын нутагт Саран голын баруун эрэгт орших Хар чулууны хүн чулуун хөшөө

23. Хархорин сумын Хөшөөн дэнж, Саран голын эрэгт орших хүн чулуун хөшөө

24. Хархорин сумын Зараа толгой гэдэг газар орших хадны зураг, бичээс

25. Хархорин сумын Гүмбийн дэнжид орших буган чулуу хөшөө

26. Хужирт сумын Шунхлай ууланд орших дөрвөлжин булшнууд

14. Өмнөговь аймаг

Аймгийн хамгаалалтад байх түүх, соёлын дурсгал

1. Булган сумын Баянзаг гэдэг газар орших хуучин чулуун зэвсгийн үеийн бууц

2. Гурвантэс сумын Хайчин уул, Наранбулагийн палеонтологийн дурсгалт газрууд

3. Гурвантэс сумын Баян толгой, Шивээт толгойн бунхант булшнууд

4. Гурвантэс сумын Овоо ус гэдэг газар орших хиргисүүр

5. Манлай сумын Хармагтайн ашигт малтмал олборлож байсан ором

6. Манлай сумын Шар цав, Могойн дэл уулын палеонтологийн дурсгалт газар

7. Номгон сумын Цагаан дэрст гэдэг газар орших Бичигтийн усан дахь хадны зураг

8. Номгон сумын Уртын амралт гэдэг газар орших хадны зураг, хүн чулуун хөшөө

9. Номгон сумын төвд орших Сангий далай хийдийн дуганууд

10. Номгон сумын Далан уулын өмнө биед орших Түрэг бичээс

11. Ноён сумын Ихэр гашуун хэмээх газар орших хадны зураг

12. Ханбогд сумын “Мангасын хүрээ” гэдэг эртний туурь

13. Хүрмэн сумын Бичигт хэмээх газар орших хадны зураг

14. Сэврэй сумын нутаг Сэврэй уулын баруун үзүүр, Хар дэлийн бууц хэмээ газар орших 

хадны зураг

15. Сэврэй сумын Арц богд уулын Хонгил, Үүдэн сайр, Замын хонд, Ягаат ховилын 

палеонтологийн дурсгалт газар

15. Сүхбаатар аймаг

Аймгийн хамгаалалтад байх түүх, соёлын дурсгал

1. Дарьганга сумын нутагт орших Хөхөлийн ширээний хүн чулуун хөшөөд

2. Дарьганга сумын Сүмт гэдэг газар орших эртний хотын туурь

3. Онгон сумын Бударын чулуу гэдэг газар орших хадны зураг

4. Эрдэнэцагаан сумын нутагт орших Халтарын хийдийн балгас

16. Сэлэнгэ аймаг

Аймгийн хамгаалалтад байх түүх, соёлын дурсгал

1. Алтанбулаг сумын төвд орших Ардын хувьсгалын түүхэнд холбогдох барилга байшингууд

2. Ерөө сумын нутагт Хүдэрийн голын Хүдэр харуул гэдэг газарт орших буган чулуун хөшөө

3. Ерөө сумын Алтан овооны дэргэдэх буган чулуун хөшөө, дөрвөлжин булш хиргисүүр 

бүхий цогцолбор дурсгал

4. Ерөө сумын Төмөртэйн ашигт малтмал олборлож байсан эртний зуухууд

5. Түшиг сумын Тавтын тал гэдэг газар орших олон үеийн булшнууд

17. Төв аймаг

Аймгийн хамгаалалтад байх түүх, соёлын дурсгал

1. Баян сумын Өгөөмөр гэдэг газар орших хүн чулуун хөшөө

2. Баян сумын Багахангай, Хангайбулаг гэдэг газар орших хүн чулуун хөшөө

3. Дэлгэрхаан сумын төвд орших Мишиг гүний хүрээний дуганууд

4. Мөнгөнморьт сумын нутагг орших Сарьдагийн хийдийн туурь

5. Мөнгөн морьт сумын Тогос уулын өвөр хажуугаар орших олон үеийн дурсгал

6. Сүмбэр сумын нутаг Загдалын голын хойд бэлд орших хүн чулуун хөшөөд

18. Увс аймаг

Аймгийн хамгаалалтад байхтүүх, соёлын дурсгал

1. Бөхмөрөн сумын Захын улаан гэдэг газар орших хөшөө чулуу бүхий булш

2. Давст сумын Хатуугийн Мөнгөт цахиур гэдэг газар орших хадны зураг

3. Завхан сумын нутагт орших Сангийн далай нуурын хотгор, Татаалын палеонтологийн 

дурсгалт газар

4. Малчин сумын Хөтөл нуурын Бор толгойн хүн чулуун хөшөөд

5. Наранбулаг сумын Жаажаагийн хөтөл гэдэг газар орших хүн чулуу хөшөөд

6. Өмнөговь сумын Шарбулагийн онц гэдэг газар орших хадны зураг

7. Улаангом сумын Чандмань ууланд орших булшнууд

8. Улаангом сумын төвд орших Харлаг бэйсийн сүм

19. Ховд аймаг

Аймгийн хамгаалалтад байх түүх, соёлын дурсгал

1. Булган сумын Ягшийн хөдөө гэдэг газар орших эртний булшнууд

2. Жаргалант сумын төвд орших Сангийн хэрмийн туурь

3. Мөнххайрхан сумын Улаан говийн аманд орших хүн чулуун хөшөө

4. Мөнххайрхан сумын Шуурхайн хөх нуурын орчимд орших хүн чулуу хөшөө

5. Мөнххайрхан сумын Доод улхан гэдэг газар орших хадны зураг

6. Мөнххайрхан сумын Дээд улаан говийн аманд орших буган чулуун хөшөө

7. Үенч сумын нутагт орших Харуул овоо

8. Ховд сумын Чандмань хар үзүүр гэдэг газар орших хадны зураг

20. Хөвсгөл аймаг

Аймгийн хамгаалалтад байх түүх, соёлын дурсгал

1. Арбулаг сумын Дэлгэрхаан уулын өвөр, Мөрөнгийн голын эрэгт орших хадны зураг

2. Арбулаг сумын Чавганцын Улаан уул, Салхитын хар хад, Баян үзүүр гэдэг газар орших 

хиргисүүрүүд

3. Арбулаг сумын “Чингүнжавын гэрийн буурь” хэмээх эртний булш

4. Баянзүрх сумын Бичигт булангийн Монгорцог, Хөнгөрцөг хаданд буй хадны зосон зураг

5. Бүрэнтогтох сумын Мөрөнгийн голын хөндийд орших хадны зураг

6. Галт сумын нутаг Хужиртын хүрээний дэргэд буй чулуун суварга

7. Галт сумын Чулуут голын Их хужиртын ам, Доод хужиртын ам гэдэг газруудад орших 

хадны зураг

8. Галт сумын Нүхтийн ам хэмээх газар орших буган чулуун хөшөө, булшнууд

9. Галт сумын Өндөр толгойд орших хадны зураг

10. Галт сумын Улаанчулууны хад гэдэг газар орших хадны зураг

11. Жаргалан сумын нутагт орших Гэлэнхүүгийн суварга

12. Жаргалант сумын Агьтны голын баруун салаанд орших хадны зураг

13. Жаргалант сумын нутагт орших Жаргалантын дуган

14. Ренчинлхүмбэ сумын Тэхийн өвөрт орших Хосын үзүүрийн тамгатай хөшөө чулуу

15. Тариалан сумын Зүлэгт голын савд орших Түрэгийн үеийн хөшөө

16. Тариалан сумын Зүлэгтийн голын зүүн хөвөөнд орших хадны бичээс

17. Улаан-Уул сумын Толжгий боомт гэдэг газар орших хадны зураг

18. Ханх сумын Жаргалантын ам гэдэг газар орших хадны зураг

19. Цагааннуур сумын Шишгид голд цутгасан Харанга ой голын дээд ам, Хээргийн боом гэдэг хясааны дээд талд, доод Тошдогуулын ард талд Орюк хаданд буй түрэг бичиг

20. Цэцэрлэг сумын Шаварын нурууны баруун тал Жаргалантын аманд орших ноёдын бунхан

21. Цэцэрлэг сумын Тэсийн голын урд хөндий Модтой толгойн хадны зураг

22. Цэцэрлэг сумын Бага харганатын амны Зурагт хад хэмээх газар орших хадны зураг

23. Чандмань-Өндөр сумын Бадарын нурууны Чациртын амны буган чулуун хөшөө

24. Чандмань-Өндөр сумын Булжихийн голын 3 ширхэг буган чулуун хөшөө

25. Шинэ-Идэр сумын нутагт орших хадны зураг

26. Эрдэнэбулган сумын нутагт орших Даян дээрхийн агуй, хийдийн туурь

21. Хэнтий аймаг

Аймгийн хамгаалалтад байх түүх, соёлын дурсгал

1.Батширээт сумын Эгийн Живхээстэйн амны хүн чулуун хөшөө

2.Батширээт сумын Баянголын ам нутагт орших хүн чулуу

3.Батноров сумын Тунсаг овооны хадны зураг

4.Батноров сумын Дүнгэнэдэг гэдэг газар орших туурай тамга бүхий дурсгал

5.Баянмөнх сумын Дулаан уулын олон үеийн булшнууд

6.Баянхутаг сумын Соно уул, Баянцагааны хүн чулуун хөшөөд

7.Биндэр сумын Асгат ууланд орших чулуун зэвсгийн бууц, дөрвөлж булшнууд

8.Биндэр сумын Ононгийн Улаан эргийн булшнууд

9. Дархан сумын Хоодойн булгийн дэрсний хүн чулуун хөшөө

10. Дэлгэрхаан сумын Гүнбүрд, Тооно ууланд орших хүн чулуун хөшөө, хиргисүүр, булш 

бүхий цогцолбор дурсгал

11. Дэлгэрхаан сумын Долоод, Бурхан толгойн булш, хиргисүүрүүд

12. Дэлгэрхаан сумын Хөшөөнө ухаа хэмээх газар орших хүн чулуу, тахилын чулуун 

хавтангууд

13. Дэлгэрхаан сумын Хэрлэнбаян-Улаан уулын Хүйтэн хошуу, Бухын хошууны булшнууд

14. Дэлгэрхаан сумын Хэрлэнбаян-Улаан уулын Хэрээ хошууны булш, хиргисүүрүүд

15. Жаргалтхаан сумын Барууны-Ар гэдэг газар орших хүн чулуун хөшөө

16. Жаргалтхаан сумын Цэнхэрийн голын хэрэм

17. Мөрөн сумын нутагт орших Салбар уулын бичээс

18. Мөрөн сумын Баруун, Зүүн хэрэм

19. Норивлон сумын Чингэсийн хэрмэн зам

20. Өмнөдэлгэр сумын Дээд Өлзийтийн дөрвөлжин булшнууд

21. Өмнөдэлгэр сумын төвд орших буган чулуу хөшөө

22. Өмнөдэлгэр сумын Жаргалант гэдэг газар орших хадны зураг

23. Цэнхэрмандал сумын Бургастай гэдэг газар орших хадны түрэг бичээс

22. Улаанбаатар хот

Нийслэлийн хамгаалалтад байх түүх, соёлын дурсгал

1. Анхны европ хоёр давхар байшин

2. Анхны холбооны байшин

3. Сэлбэ голын гүүрний 2 ширхэг чулуун арслан

4. Байгалийн түүхийн музейн өмнөх 2 ширхэг чулуун арслан

5. Богд хааны зуны ордны зарим барилга

6. Бэлхийн амны Хүннүгийн үеийн булшнууд

7. 3үүн хүрээний нууц бүлгэм байрлаж байсан байшин

8. Консулын дэнжийн нууц бүлгэм байрлаж байсан байшин

9. МУИС-ийн 1-р байрны өмнөх 2 ширхэг чулуун арслан

10. Монгол улсын Ерөнхий сайд П.Гэндэнгийн амьдарч байсан байшин

11. Сүхбаатар жанжны анхны хөшөө  

СОЁЛЫН ӨВ